Kripto Para ve Hukuki Durumu

Kategori: Blockchain, Kripto Para Hukuku / Yazar: Sima Baktas

Kripto Para Hukuku
Kripto Para Hukuku

Daha önce Fibo Bülten Dergisi’nde hukukçu olarak kimse yazı yazmadığı için okurlara karmaşık yargı kararları yerine Kripto Para ve Hukuki Durumu hakkında daha sade bir yazı yazmayı tercih ettim. Konu olarak da Bitcoin ile hayatımıza giren ve blockchain teknolojisinin temelini oluşturan kripto paraları seçtim.

Dediğimiz gibi Bitcoin ile hayatımıza giren yeni dünya düzeninde ‘Şifrelenmiş’ olarak karşımıza çıkan dijital varlık olarak da adlandırabileceğimiz ne olduğu tam olarak tanımlanmamış ancak daha çok ‘Kripto Para’ olarak belirtilen bu dijital varlıkların hukuki durumundan bahsetmeden önce diğer para türlerinin hukuki olarak tanımlanması gerekmektedir Bu nedenle: Elektronik Para, Dijital Para, Sanal Para ve Kripto Para’nın ne olduğuna cevap vermemiz gerekir.

Öncelikle en temelden PARA’nın tanımından başlamak gerek. Evet biliyorum yazıya oldukça sıkıcı başladım ancak bu sıkıcı kavramlar olası hukuki düzenlemeler için alt yapı oluşturmaktadır.

Para Nedir?

TDK: Devletçe bastırılan, üzerinde değeri yazılı kâğıt veya metalden ödeme aracı olarak ifade etmiştir.

Ülkedeki toplam kıymetlerin karşılığını gösteren parayı basan, yöneten kuruluşlar merkez bankalarıdır. Ülkemizde banknot çıkarma yetkisine sahip ilk kurum, 4 Şubat 1863 tarihinde kurulmuş olan Osmanlı Bankası’dır. Cumhuriyetin ilanından sonra, T.C. Merkez Bankası olmuştur.

Aşağıda kendi araştırmalarım sonucunda paranın devrimsel sürecini kategorize etmeye çalıştım.

İlkel Paralar

Madeni Paralar: Madeni paralar; altın, gümüş ve diğer madenlerden basılır.

Kağıt Paralar:Kağıt paralar ise kıymetli maden karşılığı olan veya olmayan bir ülke veya bir otorite tarafından çıkarılan ve kağıttan matbaalara bastırılan paralardır.

Modern Paralar

Kaydi Paralar: (banka parası, mevduat parası veya kredi parası ) İlkel hali: Çek, Senet, Bono gibi.

Elektronik Paralar: Elektronik para da hesap birimi Euro, Dolar, Türk Lirası gibi geleneksel, yasal tedavülü bulunan para birimleridir. ( Türk kanunlarında tanımı olan para birimidir.

Kanunumuzda Elektronik Para Tanımı:

6493 SAYILI ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN

Elektronik Para: ‘’Elektronik para ihraç eden kuruluş tarafından kabul edilen fon karşılığı ihraç edilen, elektronik olarak saklanan, bu kanunda tanımlanan ödeme işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan ve elektronik para ihraç eden kuruluş dışındaki gerçek ve tüzel kişiler tarafından da ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değeri’’ olarak ifade etmiştir.

Evet sadece kanunumuzda Elektronik Para tanımı yapılmıştır. Dijital Para, Sanal Para ve Kirpto Para tanımı henüz mevzuatımızda yoktur.

Dijital Paralar

Genel olarak dijital paralar, elektronik olarak saklanan ve transfer edilebilen paralardır. Banka hesabımızdaki dijital para kağıt paraların temsilidir.

Sanal Para

Bu tanımı yapmadan önce Türkiye’de geçen yıl iki büyük ‘Sanal Para Hukuku Zirvesi’ gerçekleştirdik ve adına Sanal Para dediğimiz için tahmin edersiniz ki sosyal medyada linç edildik. Ancak kimse sormadı neden Dijital ya da Kirpto Para yerine ‘Sanal Para’ terimini tercih ettik diye. Aslında nedeni tamamen hukuksal 🙂 Çünkü Bitcoin ile devletler düzeyinde çıkan yargı kararlarında ve raporlarında ‘Sanal Para’ kavramı kullanılmakta. Halen devlet otoriteleri ‘Virtual Currency’ olarak adlandırmaktadır. Bu tanım da ilk kez Avrupa Merkez Bankası tarafından kullanılmıştır.

‘’Herhangi bir merkez bankası, kredi kuruluşu ya da e-para kuruluşu tarafından ihraç edilmemiş ve bazı durumlarda paraya alternatif olarak kullanılabilen varlığın sanal temsili” (ECB, 2015, s.6).

Avrupa Merkez Bankası’nın 2012’de yaptığı tanıma göre sanal para; “Genellikle geliştiricileri tarafından kontrol edilen, sınırlı sanal grup üyeleri tarafından benimsenip kullanılan, düzenlenmemiş/regüle edilmemiş, dijital paradır”.

Şubat 2015’te revize edilen tanıma göre ise sanal para; “Herhangi bir merkez bankası, kredi kuruluşu veya e-para kuruluşu tarafından ihraç edilmediği halde, bazı durumlarda paranın yerine kullanılabilen bir değerin dijital temsilidir”.

2014’te Avrupa Bankacılık Otoritesi’nin tanımına göre sanal para; “Bir merkez bankası veya kamu otoritesi tarafından ihraç edilmediği halde, doğal olarak veya yasal kişiler tarafından ödeme, transfer, saklama ve elektronik transfer şekli için kabul gören, karşılığının olması da şart olmayan değerin dijital temsilidir ”.

Amerikan Hazine Bakanlığı’na göre sanal para; “Gerçek paranın tüm özelliklerini taşımadığı halde, bazı ortamlarda para gibi kullanılabilen değişim medyasıdır ”.

Gel gelelim meşhur Kripto Para tanımına:

KRİPTO PARALAR (ŞİFRELİ-PARALAR)

Genel olarak; crypto ve currency kelimelerinin bir araya getirilmesiyle yaratılmış olan cryptocurrency deyimi kripto (şifreli) para anlamına geliyor. Kripto para; internet aracılığıyla kullanılan, hiçbir merkezi otoriteye ya da aracı kuruma bağlı olmayan, sanal para birimini ifade ediyor.

Bitcoin ilk kripto para birimidir. Çalışma prensibi kriptografi (şifreleme) yöntemine dayanır. Bitcoin ve diğer benzeri kripto paralar kendiliğinden bir para birimidir. Sanal para arzına olanak sağlayan dijital değerlere kripto para denir. Kripto paralar alternatif para birimidirler, dijitaldirler ve aynı zamanda sanal paradırlar.

SIRALAMAK GEREKİRSE

ELEKTRONİK PARALAR, DİJİTAL PARALAR, SANAL PARALAR, KRİPTO PARALAR ŞEKLİNDE İFADE EDİLEBİLİR.

Bu nedenle kripto paralar dijital paradır, aynı zamanda sanal paradır.

IMF’nin 2016 para birimleri pramidi de bu şekildedir.

Şekil 1: Sanal Para Birimlerinin Sınıflandırılması
Kaynak: IMF, 2016

Peki gerçekten Bitcoin ve diğer Kripto Paralar ‘PARA’ mıdır? Hani derler ya dananın kuyruğunun koptuğu yer diye, tam da bu durumu ifade etmektedir. Para diyoruz ama Türk Hukuku’nda ve diğer birçok ülkede Kripto paralar bildiğimiz fiyat para birimi olarak tanımlanmamıştır. (Japonya hariç) Ancak İsveç’te vatandaşın birinden kripto para kullanımdan dolayı elde ettiği kazancına karşılık devlet vergi almak istiyor, vatandaş bu konuyu yargıya götürüyor ancak işin içinden İsveç Mahkemeleri de çıkamıyor.

Dava bu tür uyuşmazlıklara çözüm getiren Avrupa Birliği bünyesinde The European Case Law Identifier (ECLI) ECLI:EU:C:2015:498 sayılı Skatteverket ve David Hedqvist davası ile Bitcoin bir ‘ÖDEME ARACI’ olarak kabul gördü ve ‘Para’ olarak tanımlandı (Böylece KDV’den muaf olduğu belirlendi.)

Peki Türkiye’de durumlar nasıl?

Eee o zaman niye biz para diyoruz dediğinizi duyar gibiyim. Para dememiz paradır anlamına gelmiyor neden mi çünkü bunun kanunda açık olarak yazılması gerek. Öyle bir topluluk bir araya geldik, biz düşündük taşındık paradır demekle olmuyor.

Peki para değil ise nedir? Emtia mı? Hani altın, gümüş ya da buğday gibi bir şey mi? İşte o kılıfa da sokamıyoruz. Gerçi bazı ülkeler emtia statüsüne almaya çalıştı ama yine de tam olarak başarılı olunamadı.

Peki ‘Para’ olarak kabul edilirse ne olur. Bu durumda para hükümleri ile karşı karşıya gelinir. Yani bildiğimiz paralar gibi işlem görür ve hukuki sonuçları buna göre şekillenir. Yeni bir yasa yapmaya da gerek kalmaz, zaten para ile ilgili tüm yasal düzenlemeler hazır. Bu durumda ICO yapmak için SPK’den lisans almanız gerekir yoksa hem para hem de cezai yaptırımla karşı karşıya kalırsınız.

Şimdi en can alıcı konuya gelelim. Neredeyse tüm para birimlerinin hukuksal tanımını yaptık. Bitcoin’e de “Kripto Paradır” dedik.

Kripto Para ve Hukuki Durumu

Emtia olursa? Bu durumda da emtia hükümleri devreye girer ve borsada kazancınızdan vergi vermek durumunda kalırsınız. Ancak para olarak kabul edildiğinde borsada kazancınızdan vergi vermek zorunda değilsiniz. Yine SPK’nin kurallarına tabi olursunuz. Bu yüzden Türkiye’de ICO yapmak isteyenler SPK’den izin alamıyor. Çünkü henüz kripto paraların hukuki bir tanımı yok!

Aynı zamanda ülkemizde henüz İsveç’teki gibi bir vatandaşımız bu konuyla ilgili yargı yoluna başvurmadı. Bu nedenle benzer bir yargı kararı henüz çıkmadı. Hatta görülen bir davanın olduğuna dair bir bulgu da yok. Bizde de bir vatandaş bu konuyu yargıya taşırsa o zaman yargı karar verecektir. Tamam da kanunlar yok henüz bununla ilgili hakim neye göre karar verecek diyebilirsiniz. İşte burada çok sevdiğim Türk Medeni kanunu devreye giriyor. Buna benzer durumlarda eğer konuyla ilgili spesifik bir kanun yoksa bu durumda hakim örf-âdet kurallarına gider. Bitcoin’in örf ve âdetlerimizle yakından uzaktan bir ilgisi olmadığından hakim bu sefer ‘Hakimin Hukuk Yapma’ hakkını kullanarak gelen bilirkişi raporlarına göre tanımını yapabilecektir. Bu durumda aynen İsveç’te olduğu gibi üst mahkemede netice ortaya çıkacaktır.

Tanımı olmayan hukuki durumu muallak olan kripto paraların akıbeti, tanımın hukuki açıdan yapılmadıkça kafalarda soru işareti olmaya devam edecektir.

Kripto Para Dünyası’nın mevcut hukuki durumunu soru-cevap olarak özetlemek gerekirse :

1-) Kripto para, para mı yoksa başka bir tanımı var mı ?

Hayır ‘para’ değildir. Yasalarımızda henüz tanımı yapılmamıştır.

2-) Kripto para ticareti yapmak, alım-satım yapmak yasal mı ?

Evet Yasal.

Kripto para kullanılmasını yasaklayan yasal düzenleme bulunmamakla birlikte ‘kanunilik ilkesi gereği’ yasada açıkça ‘yasak olarak’ tanımlanmayan bir düzenleme olmadıkça ‘yasal olduğu’ anlamı taşımaktadır.

3-) Borsalarda kripto paralarla elde edilen gelirden ‘vergi’ vermek zorunda mıyız ?

Hayır değilsiniz.

Yine aynı şekilde tanımı net olarak yapılmadığı için ‘Vergilemede Kanunilik (Yasallık) İlkesi’ gereği sizden vergi alınamaz.

Buna rağmen devlet şansını deneyip sizden vergi alabilir mi? Normalde almamalı velev ki almak istedi, bu durumda İsveç’teki vatandaş gibi yargı yoluna başvurmalısınız.

4-) Madencilik Yapmak Yasal mı ? Evet Yasal.

Aynı şekilde madenciliği kısıtlayacak, yasak denilecek bir kanun maddesi yoktur. Sadece fazla elektrik tüketiminden kaynaklı elektrik idaresinden sorun yaşayabilirsiniz. Bunun için de özel izin almanız gerekir.

5-) Kripto para ticareti ve madencilik yapıyorum diye ceza hukuku açısından başıma bir iş gelir mi?

Anayasa 38. maddesinin 3. fıkrasına göre;

“Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur”.

Biz buna kısacası hukukta ‘Kanunsuz suç olmaz‘ diyoruz.

Sizlere olabildiğince kısa ve anlaşılabilir bir yazı yazmaya çalıştım. Umarım faydalı olmuştur.

Av. Sima Baktaş – GlobalB Law –Kurucu
www.globalblaw.com / sima@globalblaw.com

.
Sima Baktas

Sima Baktas

Twitter

Kripto Para Hukuku ile ilgili yazılar.

Arkadaşlarınla Paylaş!