Non Fungible Token (NFT) Dosyası

Kategori: Genel, Kripto Para / Yazar: Barış Kardeş

Non-Fungible…

Öncelikle anlamından başlayalım.

Kelime anlamı olarak fungible, “geri ödenebilir, tazmini mümkün, misli, karşılanabilir” anlamlarına gelmekte.

Burada kastedilen, fungible özelliğine sahip olan şeyin başka bir özdeş öge (madde, eşya vb.) ile değiştirilebilir, onun yerini alabiliyor olmasıdır.

“Non” ise olumsuzluk anlamı katan bir ön ek. “Non-Fungible” dendiğinde, bahse konu ögenin değiştirilemez, misli ile karşılanamaz olduğu belirtilmiş olur.

Non-Fungible Token’lar Nedir?

Yukarıdaki açıklamaları dikkate alındığında ben “Eşsiz Token’lar” demeyi tercih ettim.

İngilizcede “Nifty” olarak da kullanımı mevcut.

Bunlar blockchain üzerinde benzersiz varlıkları temsil eden kriptografik ürünlerdir.

NFT’ler dijital varlıklar olabileceği gibi gerçek dünya varlıklarının token’laştırılmış versiyonları da olabilir. NFT’ler birbirlerinin yerine geçemediği için dijital dünya dahilinde orijinallik ve mülkiyet ispatı olarak kullanılabilir.   

Şöyle izah edelim:

Birinden 2 hafta sonra geri ödemek koşuluyla 100 TL borç aldınız. 2 hafta sonunda yapmanız gereken 100 TL’yi ödemektir, aldığınız aynı 100 lirayı ödemek değil. 5 tane 20, 1 tane 100 veya 10 tane 10 lira şeklinde ödeyebilirsiniz.


Non-fungible’da ise durum farklı. Bu “ürün”ler benzersiz ve âdeta “nevi şahsına münhasır” oldukları için “yerine konulamazlardan”dır.

Koleksiyonculuk yapanların da iyi bildiği üzere biriktirdiğiniz eşyanın aynı özelliklerine sahip ama en yenisi kabulünüz değildir. Blockchain dünyasında da aynı durum söz konusu. 

NFT’lerin Tarihi Seyri

2012-2013

Web’de bunun cevabını aramaya başladığımda karşıma “Colored Coins[]” çıktı. Bunların ilk NFT örneği olduğu iddia ediliyor.

Colored Coins bir bitcoin’in en küçük birimi olan satoshi değerinde olabilir ve emlak, kuponlar  (hava yolu şirketlerinin ödül puanları dağıtabilmesi gibi), kendi kriptoparanızı çıkarabilme, hisse senedi ihracı, abonelikler ve dijital koleksiyonlar gibi kullanım alanları içeriyordu.

Bu gelişme Bitcoin için önemli bir sıçramaydı fakat Bitcoin’in kodlama dili bu sistem için uygun değildi. Örneğin üç kişi, 100 Colored Coins’in 100 şirket hissesini temsil ettiği konusunda hemfikir. Bu katılımcılardan biri Colored Coins’in artık şirket hisselerini temsil etmediğini düşünürse/bu yönde karar verirse tüm sistem çöküyor.  

Bu başarısız denemeye rağmen Colored Coins NFT potansiyelinin görülmesini sağlamış oldu.

2014

Son 3-4 yıldır kriptopara piyasasında işlem yapanların çoğu, bir zamanlar gündemde olan XCP coin’i duymuşur. 

Projenin adı Counterparty: P2P (eşler arası) finansal platform ve Bitcoin blockchain’inin üzerine inşa edilmiş dağıtık ve açık kaynaklı bir internet protokolü.

Bu proje -tam da NFT sistemine uygun olarak- insanların varlık (asset) oluşturabilmelerine olanak sağladı. Bunların arasında “trading card” oyunu ve İngilizce bir ifade olan “meme trading” de var.

Trading card; (çocuklar tarafından toplanan ve değiş tokuş edilen) resimli oyun kartı.Alttaki görsel (hemen altındaki link’ten siteye ulaşabilirsiniz) trading card oyununun örneklerinden…


Meme (“miim”; Türkçede “mem”) terimi, Richard Dawkins’in 1976 tarihli “The Selfish Gene” kitabından geliyor. Kendisi bu ifadeyi “insandan insana kültürel yollarla geçen bir davranış veya fikir” olarak tanımlamış.

Sözlük anlamına baktığımızda ise, “a) genellikle esprili ve yaratıcı bir biçimde değiştirilerek, internet üzerinden yayılmış video veya deyiş; 
b) kısa sözlerle görselleri birleştirip günlük durumları yorumlayan bir internet paylaşım biçimi” anlamları ile karşımıza çıkıyor.“Meme” deyince canımız Dogecoin ve Shiba Inu’yu anmadan geçersek ayıp olur 🙂


Dogecoin aynı zamanda elon Musk’ın da gözdesi:

2015

Spells of Genesis blockchain tabanlı ilk mobil oyun. Oyun içi varlıklar Counterparty ve Ethereum tabanlı. Projeye ait BitCrystals (BCY) adında bir token var. Ekip bu token ile tam 5 yıl önce (4 Ağustos-3 Eylül 2015) fon toplamış. Bakınız 5 yıl önce diyorum, ICO’ların esamesi pek okunmaz iken 🙂


2016

Counterparty ağustos ayında popüler trading card oyunu olan Force of Will ile anlaştı. Force of Will, Kuzey Amerika’daki satışlara göre 4. sıradaki trading card oyunuydu.

İlk üçte kimler mi vardı?

Pokemon, Yu-Gi-Oh ve Magic: The Gathering.

Bu olay önemliydi çünkü Force of Will, önceden blockchain veya kriptopara deneyimi olmayan büyük bir ana akım şirketti. Ekosisteme girişleri, bu tür varlıkların blockchain’e konulması bakımından büyük önem taşımıştı.

Ekim 2016’da insanlar, yine Counterparty üzerinden, bir asset olarak “rare pepe” yayınlamaya başladılar. 

Twitter’da çoğunuzun rastladığı bu internet mem’i “Pepe the Frog”. 

İnsansı bir vücuda sahip yeşil bir kurbağa biçiminde resmedilen Pepe, Matt Furie tarafından Boy’s Club adlı bir çizgi romandan esinlenilerek yaratılmış.

2017

Mart

Peperium projesi ortaya çıktı. Burası Ethereum tabanlı bir Meme marketplace (pazar yeri).

Projenin RARE adında bir token’ı da var. Daha çok ayrıntı ve 6 sayfalık Whitepaper için tıklayınız.

https://forum.ethereum.org/discussion/11552/announcing-peperium-rare-pepe-and-meme-trading-on-the-ethereum-blockchain


Haziran

Ethereum tabanlı Meme ticareti popülerleşince John Watkinson ve Matt Hall kendi NFT projelerini yaratmaya karar verdiler. 

1990’lara damga vuran ve Bitcoin’e öncülük eden Cypherpunks hareketini referans alarak kendi projelerine Cryptopunks dediler.

Şaşırtıcı bir şekilde, Watkinson ve Hall, Ethereum cüzdanı olan herkesin ücretsiz olarak Cryptopunk almasına izin verdi. 10.000 Cryptopunk’ın tümü hızla alındı ve insanların bunları alıp sattığı bir pazar başlatılmış oldu.

2017CryptoKitties Fırtınası

NFT denince, blockchain ve Ethereum ekosistemini tanıyan çoğu insanın aklına ilk gelen ve bir döneme damgasını vuran uygulamanın adıdır CryptoKitties!

Bu oyundaki sevimli kediciklerin her biri türünün tek örneğidir ve dolayısıyla koleksiyonu yapılabilir, kopyalanamaz veya yok edilemezlerdir.

CryptoKitties ürünleri o dönem başta CNN olmak üzere pek çok medya platformunda gündem oldu. 

Kediciklerin Ethereum blockchain’inde yavaşlama ve tıkanmalara da neden olduğunu belirtelim.

Fakat bazı insanlar 100 bin doları aşan miktarda kârlar elde ettiler[1].

Peki nereden çıktı bu kedicikler?

CryptoKitties, Axiom Zen adlı Vancouver merkezli bir şirket tarafından Ekim 2017’de piyasaya sürüldü.

Ekip, Ethereum ekosistemi için dünyanın en büyük hackathon’u olan ETH Waterloo Hackathon’da alfa sürümünü yayınladığında birkaç aydır proje üzerinde çalışıyordu. 400’den fazla geliştiricinin katılımıyla, oyunu tanıtmak için mükemmel bir yer ve zamandı. CryptoKitties ekibi hackathon’da birinci oldu ve oyun hızla viral oldu.

CryptoKitties’in yükselişi, 2017 kripto boğa piyasası ile aynı zamana denk geldi. İnsanlar deli gibi sanal kedileri alıyor, yetiştiriyor ve ticaretini yapıyorlardı. Bu, birçok insanın gözünü NFT’lerin potansiyeline çevirdi.

Axiom Zen daha sonra, a16z ve Google Ventures dâhil olmak üzere en iyi yatırımcılardan 15 milyon dolarlık fon sağlayan Dapper Labs[2] adlı bir şirket kurdu. CryptoKitties topluluğundaki etkinliğe tanık olduktan ve en iyi yatırımcıların Dapper Labs’e para akıttığını gördükten sonra, insanlar NFT’lerin gerçek gücünü fark etmeye başladı.

2018-2019

NFT ekosisteminde muazzam bir büyüme görüldü. 100’den fazla proje hayata geçti ve daha fazlası da planlandı.

OpenSea ve SuperRare liderliğindeki NFT pazarları giderek büyüyor.

Ticaret hacimleri diğer kripto piyasalarına kıyasla küçük, ancak hızlı bir şekilde büyüyorlar ve uzun bir yol kat ettiler.

Metamask gibi Web3 cüzdanları gelişmeye devam ettikçe NFT ekosistemine dahil olmak daha kolay hale geldi.

Dapper Labs, kısa süre önce gaz ödemesi gerektirmeyen bir Dapper cüzdanı yayınladı.

Ek olarak, artık NFT pazar ölçütlerine, oyun kılavuzlarına giren ve alanla ilgili genel bilgiler sunan nonfungible.com ve nftcryptonews.com gibi web siteleri de var.

Theblockcrypto.com sitesi Non-Fungible Token ekosistemini resmeden şöyşe bir görsel yayınladı:


İlginç bir tespit:Nonfungible.com tarafından yayınlanan alttaki grafik, CryptoKitties’in mevcut NFT ekosistemi için ne kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Bu tablo, CryptoKitties’e sahip olan kişilerin diğer NFT oyunlarını oynama eğiliminde olduğunu, diğer NFT oyunlarını oynayan kişilerin ise genellikle başkalarını oynamadığını göstermekte. CryptoKitties’in, NFT dünyası için mükemmel bir geçit görevi gördüğünü söyleyebiliriz.

2020

Geçmişi 2012’ye uzanan NFT’ler bugün hâlâ pek çok insan için kapalı bir kutu fakat ekosistem günbegün büyümeye devam ediyor.

Bu yılın bence en dikkate değer gelişmesi Binance’in uzun süre ara verdiği IEO’lara, aynı zamanda bir NFT platformu olan Sandbox projesi ile dönmesi oldu.

Sandbox; içerik oluşturucularının voxel asset’lerinden ve blockchain’deki oyun deneyimlerinden para kazanabilecekleri, Ethereum blockchain’i üzerine kurulmuş, topluluk odaklı sanal bir oyun dünyası platformu.

Projeyi tanıttığım flood’ı okumak için tıklayınız[1].

Sandbox IEO’sunun çok fazla insanın dikkatini çektiğini ve NFT popülaritesini artırdığını düşünüyorum.

NFT Standardı Nedir?

Bu anlamda en popüler platform elbette Ethereum (fakat hem yalnız değil hem de yukarıda çokça değindiğim gibi Counterparty’nin yeri de ayrı).

ERC-20 nasıl fungible token çıkarılmasına olanak sağlıyorsa NFT’ler için de ERC-721 ve ERC-1155 gibi standartlar mevcut.

ERC-721

2017 yılında tanıtılan ERC-721 token’larının ERC-20 tokenlar’ından farkı kriptopara olarak kullanılamaması ve bu nedenle bir borsada başka bir kriptopara ile değiştirilememesidir. ERC-721 çoğunlukla koleksiyon olarak kullanılır.

ERC-1155

Oyun endüstrisi için tasarlanmış bir standart. 

Günün birinde, ekipman, altın paralar, gıda, hammadde içeren bir World of Warcraft zinciri olduğunu varsayalım… Yüz binlerce kullanıcı, yüz binlerce katılımcı ve yüz binlerce token sözleşmesine yol açabilecek zincirdeki değer yaratabilecek oyun içi şeyler… Gas maliyeti, yönetim vb. Ethereum platform içi sorunlar bir süre sonra dayanılmaz olabilir. İşte ERC-1155, kullanıcılara bu aşamada bir paket fırsatı sunmak için tasarlanmıştır.

NFT’lerle ilgili hangi platform ve kriptopara projeleri var?

SAND, Theta Network, Enjin Coin, Decentraland, Ultra, WAX, WHALE, Meme, Aavegotchi, RedFOX Labs, Phantasma, Rarible, Shroom.Finance, CHADS VC, UniLayer, Abyss, Coin Artist, REVV, Small Love Potion, Machi X, Rare Pepe, BONK Token, Almace Shards,  Marblecoin, Wrapped CryptoKitties, NFT Protocol, MOJI Experience Points.

Niftex borsasında listelenenler:

Almace Shards, Hauteclere, CryptomaniacFr Ethereum Energy Card Shards, Covid-19 Zombie Punk, P.A.W.S. Sniper, Antique Zombie Shards, Bunz Shiny, Skull Candy, Double Digits, Hot Lips Houlihan, Starbugs Mystic Axie, Triple Mystic Shard – Vital Vampire, Afterparty Shards, Crypto stamp Edition 1 (CS1), ID 5Q1e4D, EVADER by XCOPY, Alexander on Acid, East Genesis Corner Shards, Mystic Balloon Axie, trē-ō Shards, $COLR2 by @mlibty, The Other Deadness, A journey map shard.


NFT projeleri hangi alanlarda kullanılıyor?

Eğlence, Protokol, Sosyal Para, Oyun Platformu, DeFi, Blockchain Çözümleri, Akıllı Sözleşme Platformu, Governance, Yield Farming, Ticari Hizmetler, İş Platformu, Sanat, Meme, Staking, Emoji.

NFT’ye ilişkin bazı Twitter hesapları:

@nonfungibles

@opensea

@SomniumSpace

@NFT_World

@NFT_Hype

@gabusch

@DefiNft

@PolyientGames

@AvaStarsNFT

@pranksyNFT

@Odysseum_store

@NFTCrypto

@NftShowroom

Ethereum ağındaki NFT’lerin listesi:

https://etherscan.io/tokens-nft

Okuma önerileri:

Stratrade: https://twitter.com/stratrade_/status/1202896984568401921?s=20  

Mehmet Hasan Tufan: https://fibobulten.com/fibo19/index-h5.html?page=1#page=32

CrypTourist: https://twitter.com/cryp_tourist/status/1308353059228200966?s=20

Devrim Danyal: https://twitter.com/devrimdanyal/status/1305812602480717825?s=20

Kaynaklar

[1] https://en.wikipedia.org/wiki/Non-fungible_token#:~:text=A%20non%2Dfungible%20token%20(NFT,interchangeable%20by%20their%20individual%20specification.[2]https://academy.binance.com/tr/blockchain/a-guide-to-crypto-collectibles-and-non-fungible-tokens-nfts

[3] https://medium.com/@Andrew.Steinwold/the-history-of-non-fungible-tokens-nfts-f362ca57ae10

[4] https://yoniassia.com/coloredbitcoin/

[5]https://medium.com/@Andrew.Steinwold/the-history-of-non-fungible-tokens-nfts-f362ca57ae10

[6]https://www.coindesk.com/memes-defi-cryptocurrency-yam

[7]https://spellsofgenesis.com/bitcrystals-token-sale-celebrating-5th-anniversary/

[8]https://forum.ethereum.org/discussion/11552/announcing-peperium-rare-pepe-and-meme-trading-on-the-ethereum-blockchain

[9] https://hackernoon.com/how-we-made-100k-trading-cryptokitties-2d69aebe715b

[10] https://www.dapperlabs.com/

[11]https://www.meetdapper.com/

[12] https://twitter.com/KardesBaris/status/1290901184375599105?s=20

[13] https://kriptoda.com/sozluk/erc-721/

[14] https://medium.com/@devrimdanyal/erc-20-tamam-peki-erc-223-721-777-998-1155-1337-1400-farkl%C4%B1l%C4%B1klar%C4%B1-ne-4ec0fb0fc9ab

[15] https://www.coingecko.com/tr?category_id=69&view=market

[16]https://www.niftex.com/fullExchange/ALMX

Arkadaşlarınla Paylaş!